ระบบและการค ดเช งระบบ: ความหมาย และแนวค ดท เก ยวข อง

Transcription

1 LOGO ระบบและการค ดเช งระบบ: ความหมาย และแนวค ดท เก ยวข อง วรรณ ช ยเฉล มพงษ คณะเภส ชศาสตร มหาว ทยาล ยขอนแก น 1

2 ว ตถ ประสงค เพ อให ผ เข าร บการอบรม 1. ม ความร ความเข าใจถ ง ความหมาย และแนวค ด ต างๆท เก ยวข องก บการค ดเช งระบบ 2. ฝ กใช เคร องม อสน บสน นการค ดเช งระบบในงาน การจ ดการเภส ชกรรม 2

3 3

4 4

5 5

6 6

7

8

9 Contents 1. ความหมายของระบบ 2. ความแตกต างระหว าง ระบบ และ กอง/กล ม 3. ประเภทของระบบ 4. ล กษณะสาค ญของระบบ 5. Systematic and systemic 6. Events, Patterns, Structure 7. การค ดเช งระบบ 9

10 ระบบ (System) กล มของส วนประกอบท ม ปฏ ส มพ นธ ก น (interacting) ม ความส มพ นธ ระหว างก น (interrelated) หร อม การพ งพา อาศ ยก น (interdependent) ม ร ปแบบท สล บซ บซ อน และรวมก นเป นองค รวม ล กษณะของส วนประกอบ จ บต องได จ บต องไม ได 10 ว ทยา ส หฤทดารง และ ศ ร ศ กย เทพจ ตร, 2550

11 ระบบ (System) A set of components that work together for the overall objective of the whole. (From the General Systems Theory (GST) developed during the study of biology in the 1940s through the 1970s.) Haines, Stephen G. (2000). The systems thinking approach to strategic planning and management. London: St. Lucie Press. 11

12 ระบบ (System) A system is an entity that maintains its existence and functions as a whole through the interaction of its parts. The whole The parts The connections between the parts (pattern of the connections) behaviors of systems depend on how the parts are connected. Emergent properties McDermott, Ian; O'Connor, Joseph ( ). The Art of Systems Thinking (Kindle Locations ).. Kindle Edition. 12

13 ระบบ (System) Systems have emergent properties that are not found in their parts. You cannot predict the properties of a complete system by taking it to pieces and analyzing its parts. McDermott, Ian; O'Connor, Joseph ( ). The Art of Systems Thinking (Kindle Locations ).. Kindle Edition. 13

14 ระบบ (System) Daellenbach, H.G. and McNickle, D.C. (2005). Management science: Decision making through systems thinking. New York: Palgrave Macmillan. 14

15 Environment, Systems, Subsystems, Components Daellenbach, H.G. and McNickle, D.C. (2005). Management science: Decision making through systems thinking. New York: Palgrave Macmillan. 15

16 Car system 16

17 Ecological system 17

18 ล งช าง 18

19 ระบบ และ กอง/กล ม A System - Interconnecting parts functioning as a whole - Change if you take away pieces or add more pieces. If you cut a system in half, you do not get two smaller systems, you get a damaged system that will probably not function. - The arrangement of the pieces is crucial. - The parts are connected and work together. - Its behavior depends on the total structure. Change the structure and the behavior changes. A Heap - A collection of parts. - Essential properties are unchanged whether you add or take away pieces. When you halve a heap, you get two smaller heaps. - The arrangement of the pieces is irrelevant. - The parts are not connected and can function separately. - Its behavior (if any) depends in its size or the number of pieces in the heap. McDermott and O Connor. (1997). The Art of Systems Thinking: Essence Skills for Creativity and Problem Solving. Thomsons. 19

20 ประเภทของระบบ ธรรมชาต มน ษย ระบบ 20

21 ประเภทของระบบ ระบบป ด ระบบเป ด ระบบ 21

22 Defining characteristics of systems 1. A system s parts must all be present for the system to carry out its purpose optimally 2. A system s parts must be arranged in a specific way for the system to carry out its purpose 3. Systems have specific purposes within larger systems 4. Systems maintain their stability through fluctuations and adjustments. 5. Systems have feedback Anderson, V. and Johnson, L. (1997). Systems Thinking Basics: From Concepts to Causal Loops. Massachusetts: Pegasus Communications. 22

23 ล กษณะสาค ญของระบบ 1. ส วนต างๆของระบบต องได ร บการน าเสนอออกมา ท งหมด เพ อบรรล ว ตถ ประสงค ของระบบอย างด ท ส ด 2. ส วนต างๆของระบบต องได ร บการจ ดเร ยงในแนวทาง ท เจาะจง เพ อให ระบบบรรล ว ตถ ประสงค 3. ระบบม ว ตถ ประสงค ท เฉพาะเจาะจงภายในระบบท ใหญ กว า 4. ระบบด ารงเสถ ยรภาพ ผ านความผ นผวนและการ ปร บแต ง 5. ระบบม การป อนกล บ 23 ว ทยา ส หฤทดารง และ ศ ร ศ กย เทพจ ตร, 2550

24 Systematic, Systemic systematic carefully using a rational method or following a well laid-out plan or procedure systemic pertaining to system, using system ideas, or viewing things in term of their role in a system. 1 Systematic is an adjective that s used to describe something as consistent, organized and well arranged systemic means that something has or can affect the whole system Daellenbach, H.G. and McNickle, D.C. (2005). Management science: Decision making through systems thinking. New York: Palgrave Macmillan

25 25

26 Events, Patterns, Structure Events - Events are like a snapshot. - React to each new event not solve the fundamental structure that caused that event. - The better is moving your thinking at the event level to thinking at the pattern level. Anderson, V. and Johnson, L. (1997). Systems Thinking Basics: From Concepts to Causal Loops. Massachusetts: Pegasus Communications. 26

27 Events, Patterns, Structure Events - ไฟไหม - สอบตก - เล กก บแฟน - จ ายยาผ ด - reaccredit คร งท 2 ผ านฉล ย - ล กน องในห องยาไม ถ กก น - ระด บความพ งพอใจของผ ป วย - อ นๆ 27

28 Events, Patterns, Structure Pattern - Patterns are trends or changes in events over time. - การมองหาร ปแบบ จะท าให เราไม ม งด เฉพาะท ต ว เหต การณ หร อปรากฎการณ เท าน น - มองหาความส มพ นธ ระหว างร ปแบบของเหต การณ ต างๆ ซ งอาจน าไปส สมต ฐานของความส มพ นธ เช งเหต และ ผลได - Then, moving from pattern level to structure level. Anderson, V. and Johnson, L. (1997). Systems Thinking Basics: From Concepts to Causal Loops. Massachusetts: Pegasus Communications. 28

29 Events, Patterns, Structure Structure - The overall way in which the system components are interrelated (the organization of a system), interrelationships of a system s parts (not the parts themselves). - Deeper level of understanding - Thinking at the structural level means thinking in terms of causal connections. Anderson, V. and Johnson, L. (1997). Systems Thinking Basics: From Concepts to Causal Loops. Massachusetts: Pegasus Communications. 29

30 Structure Anderson, V. and Johnson, L. (1997). Systems Thinking Basics: From Concepts to Causal Loops. Massachusetts: Pegasus Communications. 30

31 Events, Patterns, Structure Anderson, V. and Johnson, L. (1997). Systems Thinking Basics: From Concepts to Causal Loops. Massachusetts: Pegasus Communications. 31

32 ทฤษฎ ภ เขาน าแข ง (Iceberg Model) จ ดเร มต น/ เร องราวท เก ดข น Snapshot Event Pattern แนวโน ม การเปล ยนแปลง ภายใต ช วงระยะเวลาหน ง BOT Structure การค ดท เช อมโยง ไปถ งสาเหต ร ต นเหต ป ญหา ร ว ธ แก ป ญหา

33 ทฤษฎ ภ เขาน าแข ง (Iceberg Model) เด กจมน าตาย Event Pattern Structure ปร มาณเด กจมน าตายม ส ง มากในช วงเด อนม ค. เม.ย. ช วงท เด กจมน าตายมาก ช วงป ดเทอม ช วงอากาศร อน ม ความส มพ นธ ก น???

34 ทฤษฎ ภ เขาน าแข ง (Iceberg Model) จ ายยาผ ด ต องจ าย A แต ไป จ ายยา B Event Pattern Structure ส วนใหญ ของการจ ายยา ผ ด พบว าม ค ยาท ม กจะ จ ายผ ดบ อย (เช น จ ายผ ด ค A ก บ B บ อย) ค ยาท จ ายผ ดบ อย ม ความส มพ นธ อะไรก น เช น ขนาด/ส ช อ คล ายก น

35 ทฤษฎ ภ เขาน าแข ง (Iceberg Model) การจ ายยาไม สมเหต ผลของ แพทย Event Pattern พบการจ ายยา ไม สมเหต ผล ค อนข างส ง ในช วงเด อน... ช วงเด อน ด งกล าว ม กจะม หมอจบ ใหม เข ามา ท างาน ร ปแบบการจ าย ยาระหว างหมอ ใหม ก บหมอเก า Structure มองหาความส มพ นธ ระหว าง หมอจบใหม ก บล กษณะการจ ายยา

36 ลองน กถ งเหต การณ ท พบในช ว ตจร ง แล ว น ามาเต มลงในช องว างด านล าง.... Event Pattern Structure......

37 Events, Patterns, Structure Anderson, V. and Johnson, L. (1997). Systems Thinking Basics: From Concepts to Causal Loops. Massachusetts: Pegasus Communications. 37

38 Activity เล าเร องระบบในท ทางาน 1. เข ยนถ งระบบในท ท างานของท าน ในล กษณะเด ยวก บ ต วอย างด านล าง โดยให ม อย างน อย 5 ระบบ โดยให ม ท ง ระบบท เป นทางการ และไม เป นทางการ 38

39 Activity เล าเร องระบบในท ทางาน 2. จากระบบท เข ยนในข อ 1 เล อกมา 1 ระบบ มาให รายละเอ ยดตามห วข อต อไปน ว ตถ ประสงค ของระบบ ส วนประกอบภายในระบบ (ท งท จ บต องได และไม ได -ถ า ม ) ม ระบบใหญ ท ครอบคล มระบบน อย หร อไม ถ าม โปรดระบ 39

40 Activity เล าเร องระบบในท ทางาน 3. จากระบบท เข ยนในข อ 1 เล อกมา 1 ระบบ เพ อตอบค าถาม ต อไปน บ งช ป ญหาเร อร ง หร อป ญหาท ระบบก าล งประสบอย ลองวาดกราฟของส งท ด เหม อนก าล งเก ดข น (แนะน า ถามต วเองว า ร ปแบบน ก าล งเพ มข น หร อไม? หร อลดลง? หร อแกว งไปมาตลอด ช วงเวลา? เพ มข นหร อลดลง จากน นก ร กษาระด บ ถ าวาดกราฟไม ได จร งๆ ก ไม เป นไร) พ จารณากราฟท ได ลองบอกว า ค ณเห นอะไร ม ว ธ การแก ป ญหาอะไรได บ าง ว ธ การแก ป ญหาเหล าน ม ว ธ ใดท อาจท าให เก ดผล ต อเน องเช งลบ 40

41 41

42 การค ดเช งระบบ (Systems thinking) 42

43 การค ดเช งระบบ (Systems thinking) Prof. Forrestor 1956 การค ดเช งระบบ การค ดอย างเป นระบบ ว ธ ค ดกระบวนระบบ แนวค ดแบบระบบ การค ดในเช งองค รวม หร อภาพรวม โดยตระหน กช ดถ ง องค ประกอบย อยท ม ความส มพ นธ และม หน าท เช อมต อ ก นอย ว รว ธ มาฆะศ รานนท และ ณ ฐพงศ เกศมาร ษ, (2549). ห วใจน กค ด. พ มพ คร งท 7. กร งเทพฯ: Be Bright Books.

44 การค ดเช งระบบ (Systems thinking) A new way to view and mentally frame what we see in the world; a worldview and way of thinking whereby we see the entity or unit first as a whole, which its fit and relationship to its environment as primary concern Haines, Stephen G. (1998). The Manager s Pocket Guide to Systems Thinking and Learning. Canada: HRD Press. 44

45 การค ดเช งระบบ (Systems thinking) Holistic thinking Thinking about the whole, giving emphasis to the relationships between the different components, taking into account the context, circumstance or environment that surrounds the particular system being studied. SEAOHUN. (2014). Systems Thinking: Facilitator s Guide. SEAOHUN One Health Course. 45

46 The principles of systems thinking 1. Thinking of the big picture 2. Balancing short-term and long-term perspectives 3. Recognizing the dynamic, complex, and interdependent nature of systems 4. Taking into account both measurable and nonmeasurable factor 5. Remembering that we are all part of the systems in which we function, and that we each influence those systems even as we are being influenced by them Anderson, V. and Johnson, L. (1997). Systems Thinking Basics: From Concepts to Causal Loops. Massachusetts: Pegasus Communications. 46

47 47

48 ค ดเป นวงกลม ม feedback Senge, M. Peter. (1990). The Fifth Discipline: The Art and 48Practice of the Learning Organization. New York: Doubleday.

49 Senge, M. Peter. (1990). The Fifth Discipline: The Art and 49Practice of the Learning Organization. New York: Doubleday.

50 50